Karbono

El Vikipedio

Nuna versio (nereviziita)

Perioda tabelo
H																	He
Li	Be											B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg											Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca	Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr	Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	*	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	**	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Uub	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo

	*	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu
	**	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr

Simbolo: C
Atomnumero: 6
Atompezo: 12,01115
Kemia Serio: nemetalo
Bolpunkto: 4827 ^oC
Fandpunkto: 3500 ^oC
Denseco: 2267 kg/m³
Elektronegativeco: 2,5
Eltrovinto: nekona (prahistorie)

Karbono (C) estas tre grava elemento por la vivo. La nomo venas de la latina (carbo, carbonis, karbo.) Ĝi troviĝas en ĉiu vivanta estaĵo - animalo aŭ vegetaĵo. La histoj kaj ĉeloj de la homa korpo konsistas el karbonaj kombinaĵoj. Karbona kemio estas la bazo de vivo sur la Tero.

Estas proksimume dek milionoj da malsamaj karbonaj kombinaĵoj en nia planedo. La organika kemio temas pri ili. Petrolo, alkoholo, sukero, ligno, karbo, lignokarbo, kaj koakso donas al ni energion kaj varmon por vivi. Ankaŭ nutraĵo donas al niaj korpoj energion kaj varmon. Pura karbono troviĝas en la naturo nur kiel karbo, grafito kaj diamanto.

La plej abunda izotopo de karbono, karbono-12, havas ses protonojn, ses neŭtronojn, kaj ses elektronojn. Ĉi tiu izotopo adoptiĝis en 1961 kiel la atompeza normo. Sub ordinara premo, karbono ne fandiĝas, sed je 3500 °C ŝanĝiĝas rekte en gason.

Karbono povas esti uzata por scii, kiel malnova estas aĵo. Estas du izotopoj de karbono: 12 kaj 13. En la naturo, estas miksaĵo de la du izotopoj, do kiam planto kreskas kaj enprenas karbonon ĝi prenas la miksaĵon de la CO₂ en la atmosfero. Sed poste kiam la planto mortas, ĝi ne plu enprenas karbonon, kaj la izotopo 13 komencas malpliigi, ĉar ĝi estas radioaktiva. Kaj do post iom da tempo malpliiĝas la kompara kvanto de izotopo 13 kontraste al izotopo 12. Do, mezurante la du izotopojn, oni povas kalkuli, antaŭ kiom da tempo mortis la planto. Tio utilas ekzemple, kiam temas pri objekto farita el ligno.

En aktivado de vulkanoj ĝi aperas en formo de gasoj, nome CO₂, CO, HCN kaj CH₄. En sedimentoj ĝi troviĝas tre ofte kiel karbonatoj. La geokemia studo de la karbono alportas onin al organika geokemio, branĉo de la geokemio.

Vidu ankaŭ: perioda tabelo

Ĉi tiu artikolo pri "Karbono" ankoraŭ estas ĝermo pri kemia temo. Vi povas helpi pluredakti ĝin post klako al la butono redaktu.
Se jam ekzistas alilingva samtema artikolo pli disvolvita, traduku kaj aldonu el ĝi.

aspekto de grafito

a) diamanto, b) grafito. c) sesangulaĵo, d) fulereno (C₆₀), e) C₅₄₀, f) C₇₀, g) amorfa solido, h) nanotubo

Baza faza figuro de karbono, kiu montras la statojn de materio por variaj temperaturo kaj premo. La kradaj regionoj indikas kondiĉojn, sub kiuj fazo estas metastabila, tiel ke du fazoj povas kunekzisti.

[redakti] Vidu ankaŭ jenon:

« Karbono » sur la aliaj Vikimediaj projektoj :

Karbono sur Vikimedia Komunejo (plurperilaj rimedoj)

Elŝutita el "http://eo.wikipedia.org/wiki/Karbono"

Kategorio: Kemiaj elementoj

Kaŝita kategorio: Ĝermoj pri kemio