Lingva familio

El Vikipedio

Oni grupigas lingvojn en arojn (ofte nomitajn "familiojn") laŭ ilia historia parenceco: lingvoj, kiuj ŝajnas deveni de komuna pralingvo, troviĝas en la sama lingvaro. Tiel oni ricevas arbecan strukturon.

La sekva tabelo montras unu tian strukturon. Pri kelkaj lingvaroj ekzistas diversaj opinioj, kaj iuj disdividoj estas esence arbitraj. Ĉi tiu tabelo estas iom konservativa, montrante nur lingvarojn, kies parenceco estas ĝenerale agnoskita. Pli radikala klasigo estas priskribita en la artikolo pri lingva filono.

Pro konveno, por ke ne estu tro da lingvaroj en la supra nivelo, la tabelo uzas ankaŭ kelkajn geografiajn grupojn, sed tiuj estas klare distingitaj per la vorto "lingvaroj" en la titolo. Ekzemple, historia parenceco inter la nordkaŭkaza kaj sudkaŭkaza lingvaroj ne estas pruvita.

Evidente la tabelo ne mencias ĉiujn homajn lingvojn, da kiuj estas kelkaj miloj. La strukturo de iuj familioj estas iom simpligita; pli da detaloj troviĝas eventuale en la artikolo pri la koncerna familio. Kreolaj lingvoj kaj piĝinoj estas troveblaj artikolfine. Planlingvoj estas ellasitaj pro ilia alispeca deveno. Listo de senparencaj lingvoj (lingvoj, kiuj ne apartenas al konata familio) troviĝas en aparta artikolo.

Iuj familioj estas rigardeblaj ankaŭ kiel lingvoj kun dialektoj, kaj multaj lingvoj estas rigardeblaj ankaŭ kiel familioj de proksime parencaj lingvoj.

[redakti] Mapoj

36 lingvofamilioj de la mondo (nuna etendiĝo) Afrikazia lingvaro      Berbera lingvaro      Ĉada lingvaro      Kuŝida lingvaro      Semida lingvaro Altaja lingvaro      Korea lingvo      Japana lingvaro      Mongola lingvaro      Tungus-manĉura lingvaro      Turka lingvaro      Amerinda lingvaro      Aŭstralia lingvaro      Aŭstralazia_lingvaro      Aŭstronezia lingvaro      Kaŭkazia lingvaro      Dravida lingvaro      Eskimo-aleuta lingvaro Ĉinotibeta lingvaro      Ĉina lingvaro      Tibeto-birma lingvaro Hindeŭropa lingvaro      Albana lingvo      Armena lingvo      Balta lingvaro      Kelta lingvaro      Ĝermana lingvaro      Greka lingvo      Hindarja lingvaro      Irana lingvaro      Latinida lingvaro      Slava lingvaro      Kojsana lingvaro      Niĝerkonga lingvaro      Nilo-sahara lingvaro      Paleosiberia lingvaro      Papua lingvaro      Taj-kadaja lingvaro      Urala lingvaro      Eŭska lingvo

Enhavo 1 Mapoj 2 Lingvaroj el Afriko 2.1 Afrikazia 2.2 Koja 2.3 Ĵua 2.4 Niĝerkonga 2.5 Nilo-sahara 2.6 Tua 3 Lingvaroj el Eŭrazio 3.1 Altaja 3.2 Andamana 3.3 Aŭstralazia 3.4 Aŭstronezia 3.5 Ĉerkesa 3.6 Ĉinotibeta 3.7 Ĉukĉa-kamĉatka 3.8 Dravida 3.9 Hindeŭropa 3.10 Japaneca 3.11 Jeniseja 3.12 Jukagira 3.13 Kartveleca 3.14 Kradaja 3.15 Mjaŭ-jaŭa 3.16 Naĥ-dagestana lingvaro 3.17 Urala 4 Indianaj lingvaroj el Nordameriko 4.1 Eskim-aleuta 4.2 Dene-jeniseja 4.3 Algonkeneca 4.4 Saliŝa 4.5 Vakaŝana 4.6 Siua 4.7 Irokeza 4.8 Muskoga 4.9 Penuta 4.10 Ĥoka 4.11 Jut-azteka 4.12 Otomi-mangea 4.13 Miŝe-zokea 4.14 Majaa 5 Indianaj lingvaroj el Sudameriko 5.1 Ajmara 5.2 Aravaka 5.3 Ĉibĉa 5.4 Ĉokoa 5.5 Ĵea 5.6 Kariba 5.7 Keĉua 5.8 Pano-takana 5.9 Tukaneca 5.10 Tupia 6 Papuaj lingvaroj 6.1 Tra-papulanda 6.2 Okcidenta papua 6.3 Toriĉela 6.4 Sepika 6.5 Ramu-subsepika 6.6 Sud-centra papulanda 6.7 Norda bugenvila 7 Aŭstraliaj lingvaroj 7.1 Pama-Njunga 7.2 Gunvingua 7.3 Arnhemlanda 7.4 Dalia 7.5 Vorora 7.6 Njulnjula 8 Mikslingvoj, kreola lingvoj, kaj piĝinoj 9 Vidu ankaŭ 10 Eksteraj ligiloj

Nuntempa distribuo de 18 grandaj lingvo-familioj en la mondo.      Afrikazia      Niĝerkonga      Nilo-sahara      Kojsana      Hindeŭropa      Kaŭkazia      Altaja      Urala      Dravida      Ĉinotibeta      Aŭstralazia      Aŭstronezia      Aŭstralia      Papua      Taj-kadaja      Amerinda      Na-denea      Eskimo-aleuta      Senparenca lingvo

[redakti] Lingvaroj el Afriko

Inter la unuopaj lingvoj de Afriko estas la haza kaj sandava.

[redakti] Afrikazia

• Berbera
• ĉada (haŭsa)
• egipta (kopta)
• kuŝida (somala)
• omota
• semida (amhara, araba, hebrea)

[redakti] Koja

Nama

[redakti] Ĵua

Kunga

[redakti] Niĝerkonga

• Senegala (fula, volofa)
• Manda (bambara)
• Krua
• Gura (morea)
• Kvaa (aŝantia)
• Volta-Niĝera (evea, fonua, igba, joruba)
• Bantua (svahila, lingala, kosa k zulua, ŝona)
• Kordofanaj (nubaaj) aroj

[redakti] Nilo-sahara

• Nilota
• Nubia

[redakti] Tua

[redakti] Lingvaroj el Eŭrazio

Inter la senparencaj lingvoj de Eŭrazio estas la ajnua, buruŝaska, etruska, korea, nivĥa, sumera, k vaska.

[redakti] Altaja

• Mongola
• Turkeca (turka, azerbajĝana, uzbeka, ujgura)
• Tungus-manĉura

[redakti] Andamana

[redakti] Aŭstralazia

Kmera (kamboĝa), vjetnama, nikobara

[redakti] Aŭstronezia

Formosaj lingvoj

Tetuma, balia, cebuana, ĉamora, java, malagasa, malaja (enhavante la indonezian), sunda, tagaloga, fiĝia

Polinezia lingvaro: havaja, maoria, samoa

[redakti] Ĉerkesa

Abĥaza

[redakti] Ĉinotibeta

Nepala (kontraŭ la nacia nepalia lingvo), birma, tibeta, ĉina

[redakti] Ĉukĉa-kamĉatka

[redakti] Dravida

Kanara, malajala, tamila, telugua

[redakti] Hindeŭropa

• albana
• armena
• balta (latva, litova)
• ĝermana (i.a. norvega - sveda, dana, angla, germana k.a.)
• greka
• hinda (bengala, urduo (enhavante la hindian), nepalian, ciganan)
• irana (persa, kurda, paŝtoa)
• italida (latina kaj ĝiaj idoj: itala, franca, hispana, portugala, rumana)
• kelta (kimra, irlanda)
• slava (ĉeĥa kaj slovaka, pola, rusa, ukraina, serba kaj kroata, slovena, bulgara)

[redakti] Japaneca

• Japana

[redakti] Jeniseja

• Keta

Vidu Dene-jeniseja lingvaro

[redakti] Jukagira

[redakti] Kartveleca

Kartvela

[redakti] Kradaja

• Tajeca: Taja, laŭa, ĝuanga

[redakti] Mjaŭ-jaŭa

[redakti] Naĥ-dagestana lingvaro

Ĉeĉena, inguŝa

[redakti] Urala

• Finneca (estona - finna)
• Ugra (hungara)

[redakti] Indianaj lingvaroj el Nordameriko

Estas multaj senparencaj lingvoj en Nordameriko, kiel la hajda, la taraska kaj la zunia. Inter la lingvaroj estas:

[redakti] Eskim-aleuta

Inuita, jupika

[redakti] Dene-jeniseja

Keta, tlingita, ĉipevajana, navaha

Vidu Na-denea lingvaro

[redakti] Algonkeneca

• Viota
• Juroka
• Algonkena (oĝibva, slavia, kria, ĉejena, mikmaka)

[redakti] Saliŝa

Laŝucida

[redakti] Vakaŝana

Hejlcuka, nutka

[redakti] Siua

Lakota, mandana, omaha

[redakti] Irokeza

Mohoka, Ĉeroka

[redakti] Muskoga

• Ĉakta

[redakti] Penuta

(per Delancey 2006)

• Cimŝiana
• Ĉinuka
• Oregona penuta (kusa, alsia, sajusla)
• Plataĵa penuta (sahaptiana, klamata, molala)
• Majdua
• Jokuca
• Utia (mivoka, mucuna)
• ? Vintua (patvena)
• ? Kalapuja
• ? Takelma

[redakti] Ĥoka

Hipoteza lingvaro. La sekvantaj estas eblaj lingvaretoj kaj senparenculoj.

• Karuka
• Ŝasta
• Ĉimarika
• Jana
• Aĉumavi-acugevia
• Vaŝa
• Eselena
• Salena
• Pomoa
• Juma (kokopa, havasupaja)

[redakti] Jut-azteka

Naŭatla, ŝoŝona, hopia

[redakti] Otomi-mangea

• Otomi-pamea (otomia, pamea, matlacinka)
• Ĉinanteka
• Tlapanekeca (tlapaneka)
• Mangeeca (mangea)
• Popolokeca (popoloka, mazateka)
• Zapoteka
• Miŝtekeca (miŝteka, kvikateka, trikia)

[redakti] Miŝe-zokea

• Miŝea
• Zokea

[redakti] Majaa

Grandaj lingvoj: Majaa (jukateka), vasteka, cocila, celtala, ĉola, kakĉikela, kekĉia, kiĉea, mamea, ĉuĥa, hakalteka (poptia), kanhobala, iŝila, pokomama, pokomĉia, cutuhila

[redakti] Indianaj lingvaroj el Sudameriko

Estas multaj senparencaj lingvoj en Sudameriko, kiel la mapuĉa kaj pirahana. Inter la lingvaroj estas:

[redakti] Ajmara

• Ajmara

[redakti] Aravaka

• Majpura (taina, garifuna, gvahira)
• Gvahiba
• Arava

[redakti] Ĉibĉa

Ĉibĉa

[redakti] Ĉokoa

• Ĉokoa (embera)

[redakti] Ĵea

Ŝavantea, kajnganga

[redakti] Kariba

• Kariba

[redakti] Keĉua

• Keĉua

[redakti] Pano-takana

Takana, ŝipiba

[redakti] Tukaneca

Tukana

[redakti] Tupia

Gvarania, tupia

[redakti] Papuaj lingvaroj

Troviĝas multaj senparencaj lingvoj en Papulando. Inter la lingvaroj estas:

[redakti] Tra-papulanda

Enhavas la plejparton de la papuaj lingvoj

[redakti] Okcidenta papua

[redakti] Toriĉela

[redakti] Sepika

[redakti] Ramu-subsepika

[redakti] Sud-centra papulanda

[redakti] Norda bugenvila

rotokasa

[redakti] Aŭstraliaj lingvaroj

Troviĝas pluraj senparencaj lingvoj en Aŭstralio. Inter la lingvaroj estas:

[redakti] Pama-Njunga

Enhavas la plejparton de la aŭstraliaj lingvoj

[redakti] Gunvingua

[redakti] Arnhemlanda

[redakti] Dalia

[redakti] Vorora

[redakti] Njulnjula

[redakti] Mikslingvoj, kreola lingvoj, kaj piĝinoj

• Miĉifa
• Haita
• Tok-pisino

[redakti] Vidu ankaŭ

• Lingvistiko
• Lingva klasifiko
• Listo de lingvoj
• Planlingvo, Konstruita lingvo

[redakti] Eksteraj ligiloj

  Skemo de la hindeŭropaj lingvoj