Drzewo
Drzewa – grupa roślin, do której zaliczają się największe rośliny lądowe. Nie jest taksonem, grupuje tylko organizmy roślinne podobne morfologicznie i funkcjonalnie. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia. W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
Drzewa posiadają zróżnicowaną budowę części nadziemnej. Z powierzchni ziemi wyrasta pień, który od pewnej wysokości otoczony jest koroną składającą się z rozdzielających się gałęzi zakończonych liśćmi. Pień oraz starsze, grubsze gałęzie są zdrewniałe, młode drewnieją z końcem okresu wegetacyjnego. Pień może na wysokości początku korony dzielić się na grubsze gałęzie, nazywane konarami, lub też może przebiegać pionowo w górę przez koronę, czasami nawet niemal do końca wysokości drzewa (zobacz: strzała, kłoda). Drzewa mogą rosnąć pojedynczo (soliter) lub być częścią lasu.
Ogólny kształt części nadziemnej drzewa (pnia i korony, w tym ułożenia gałęzi) określa się mianem pokroju drzewa. Wyróżnia się pokrój stożkowaty, kolumnowy, okrągławy i parasolowaty.
[edytuj] Cykl rozwojowy
W ciągu życia drzewo ciągle powiększa przekrój pnia i gałęzi. Za wzrost tego rodzaju odpowiada miazga, tzw. kambium, czyli warstwa nieustannie dzielących się komórek znajdujących się pod korą drzewa. Na przekroju pnia można zobaczyć wyraźne pierścienie przyrostów rocznych, które dają informację na temat wieku danego drzewa. Każdy pierścień pokazuje przyrost drewna podczas jednego okresu wegetacyjnego.
Roczny przyrost drewna w Polsce nie jest równomierny, gdyż sezon wegetacyjny nie trwa przez cały rok, zaś mając dwa okresy wegetacyjne w roku - drewno składa się z dwóch rodzajów słojów: jasnego i ciemnego. Słój jasny powstaje wczesną wiosną. Słój ciemny powstaje późnym latem.
Wiele gatunków drzew charakteryzuje się długowiecznością. W Polsce wiek poszczególnych dębów oraz cisów dochodzi do 1000 lat. Najstarszym drzewem w Polsce jest cis pospolity, który rośnie na terenie prywatnym w Henrykowie Lubańskim (województwo dolnośląskie). Wiek drzewa ocenia się na ok. 1250 lat, obwód 512 cm, wysokość 13 m. Najbardziej sędziwy wiek osiągają okazy sosny długowiecznej (Pinus longaeva) rosnące w Górach Białych (ponad 4700 lat). Często określa się je mianem najstarszych roślin na Ziemi, jednak żyją znacznie krócej od wegetatywnie rozmnażających się okazów topoli osikowych i niektórych krzewów (np. okaz Lomatia tasmanica z Tasmanii istnieje od 43,6 tys. lat)[1]. Nawet najkrócej żyjące gatunki drzew dożywają zwykle kilkudziesięciu lat, nierzadko gatunki określane jako krótkowieczne (np. sumak octowiec lub topola osika mają jedynie stosunkowo krótkotrwałe poszczególne pędy nadziemne, podczas gdy całe organizmy żyją znacznie dłużej tworząc z pędów podziemnych kolejne drzewiaste pędy nadziemne.
[edytuj] Systematyka i pochodzenie
Skamieliny najstarszych znanych drzew paleontolodzy odnaleźli w latach 70. XIX w. w Gilboa w stanie Nowy Jork, USA. Nazwano je Eospermatopteris. Na podstawie fragmentów pni nie można było określić wyglądu całych roślin i przez lata powstało wiele ich wyobrażeń. W 2007 roku znaleziona została także korona drzewa, co pozwoliło poznać je w całości. Drzewa te rosły ok. 385 mln lat temu[2][3].
Od strony biologicznej, poszczególne gatunki drzew należą do nagonasiennych lub okrytonasiennych.
- Drzewa należące do nagonasiennych, to najczęściej drzewa iglaste, nie zrzucające igieł na zimę. Są dobrze przystosowane do zimniejszych klimatów. Dominują w górach oraz na dalekiej północy (Skandynawia, Syberia, Kanada). Jedynym wyjątkiem jest miłorząb, który jest drzewem liściastym, ale nagonasiennym.
- Drzewa należące do okrytonasiennych to drzewa liściaste, występujące i dominujące w ciepłym i umiarkowanym klimacie, przy czym w klimacie umiarkowanym przeważnie zrzucające zimą liście.
[edytuj] Zastosowanie
Drzewa odgrywają dużą rolę w życiu człowieka, dostarczają m.in. jednego z materiałów budowlanych, jakim jest drewno, a także takich substancji jak żywica lub kauczuk. Pewne części niektórych drzew i krzewów mogą być wykorzystywane w celach spożywczych - przede wszystkim owoce, ale także kora (cynamonowiec), liście (herbata), nasiona (kawa), a nawet kwiaty (goździkowiec).
Drzewa zapobiegają erozji i łagodzą wpływ pogody na ekosystem pod koroną drzew. Wpływają także na klimat - zatrzymują wiatry w 20–70%. W okresie letnim pochłaniają energię słoneczną i wydzielają ją gdy jest zimno. Gdy jest dużo drzew wilgotność wzrasta i spada temperatura. Drzewa liściaste tłumią hałas do 50%.
[edytuj] Przykłady
- liściaste:
- iglaste:
[edytuj] Najwyższe drzewa
- Sekwoja wiecznie zielona (Sequoia sempervirens): 115,6 m, Park Narodowy Redwood, Kalifornia, USA [4]
- Jedlica zielona (Pseudotsuga menziesii): 99,4 m, hrabstwo Coos, Oregon, USA [5]
- Eucalyptus regnans: 97 m, Tasmania, Australia [6]
- Świerk sitkajski (Picea sitchensis): 96,7 m, Park stanowy Prairie Creek Redwoods, Kalifornia, USA[7]
- Mamutowiec olbrzymi (Sequoiadendron giganteum): 94,9 m, Redwood Mountain Grove, Park Narodowy Kings Canyon, Kalifornia, USA[8]
Przypisy
- ↑ Ziarnek, Krzysztof: Rekordy świata roślin (pl). 2005. [dostęp 2007-05-21].
- ↑ Full fossil found for the earliest trees. Nature (2007-04-18). Londyn: Nature Publishing Group. doi:10.1038/news070416-10. ISSN 1476-4687. OCLC 47076528 (en). [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Pastuszka, Wojciech: Pierwsze drzewo (pl). 2007-04-19. [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Sequoia sempervirens description (en). [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Pseudotsuga menziesii var. menziesii description (en). [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Ten Tallest Trees (en). [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Picea sitchensis (Sitka spruce) description (en). [dostęp 2008-11-11].
- ↑ Sequoiadendron giganteum description (en). [dostęp 2008-11-11].